stekHet najaar is misschien wel het mooiste moment om na te denken over je moestuin. De drukte van het groeiseizoen is voorbij, de oogst is binnen en je hoofd is vol ideeën voor volgend jaar. Precies nu is het tijd om de basis te leggen voor een succesvol tuinjaar. In dit artikel neem ik je mee door alles wat je in het najaar kunt doen, van plannen maken tot grond bewerken en zaden uitzoeken. En omdat moestuinieren met kinderen een van mijn grootste passies is, geef ik bij elk onderdeel een leuk klusje of ideetje mee voor de kleine tuiniers thuis.
Beginnen met een plan
Een moestuin begint niet met een schep, maar met een vel papier. Of een schetsboekje. Of gewoon een notitieblokje aan de keukentafel. Want wie nadenkt over wat hij wil verbouwen voordat het groeiseizoen begint, plukt daar het hele jaar de vruchten van.
Stel jezelf een paar vragen: hoeveel ruimte heb ik? Wat eet mijn gezin graag? Wat wil ik dit jaar anders doen dan vorig jaar? Maak een schets van je tuin of bakken en verdeel de ruimte op papier. Denk daarbij aan vruchtwisseling, want door groenten elk jaar op een andere plek te zetten houd je de grond gezond en voorkom je ziektes en plagen.
Heb je nog geen moestuin maar wil je er wel een beginnen? Dan is het najaar het perfecte moment om na te denken over de inrichting. Waar komt de zon? Waar staat water in de buurt? Hoe groot wil je beginnen? Klein beginnen is altijd beter dan te groot beginnen en overweldigd raken.
Leuk voor kinderen: laat je kind zijn of haar eigen tuintje intekenen op papier. Welke groenten wil hij of zij verbouwen? Maak er een vrolijke tekening van met kleurpotloden en hang hem op als inspiratie voor de wintermaanden. Een leuke activiteit voor in de herfstvakantie!
Bakken, volle grond of balkon
Niet iedereen heeft een grote tuin, en dat is helemaal geen probleem. Een moestuin kan overal, en dat vind ik nou juist zo fantastisch aan moestuinieren.
In de volle grond heb je de meeste ruimte en kunnen planten diep wortelen. Ideaal voor grote gewassen zoals courgettes, pompoenen en aardappelen. Nadeel is dat je meer te maken hebt met onkruid en dat de grond soms zwaar of kleiig kan zijn.
In bakken heb je meer controle over de grond en is het rugvriendelijker werken. Verhoogde bakken warmen ook sneller op in het voorjaar, waardoor je eerder kunt zaaien. Een bak van minimaal 30 centimeter diep is voor de meeste groenten voldoende. Voor wortels en pastinaak heb je diepere bakken nodig. Die van mij zijn 60cm hoog, maar dat vind ik fijn voor mijn rug.
Op een balkon in potten zijn de mogelijkheden verrassend groot, echt veel groter dan de meeste mensen denken! Ik heb dat jaren op mijn dakterras in hartje ‘s-Hertogenbosch gedaan. Tomaten, paprika’s, sla, radijsjes, kruiden, aardbeien en zelfs courgettes doen het prima in grote potten. Zorg wel voor goede afwatering en geef vaker water dan in de volle grond, want potten drogen sneller uit.
Leuk voor kinderen: laat je kind een eigen pot uitkiezen en versieren met verf of stiften. Die pot is van hem of haar, en wat erin groeit ook. Eigen verantwoordelijkheid, en dat smaakt zoveel beter! Securit krijtstiften zijn eco en watervast.
Grondbewerking en compost
Een goede bodem is de basis van alles, en dit is echt het onderdeel waar je het verschil maakt. In het najaar is het perfecte moment om je grond klaar te maken voor het nieuwe seizoen, zodat je in het voorjaar meteen kunt beginnen.
Verwijder eerst alle oude plantenresten. Ziekelijk materiaal gaat in de vuilnisbak, gezonde resten mogen op de composthoop. Bewerk daarna de grond licht met een greep of vork, niet te diep, want je wilt het bodemleven niet verstoren. Het bodemleven, al die onzichtbare schimmels, bacteriën en wormen, is je beste vriend in de moestuin.
Voeg daarna compost toe. Compost verbetert de structuur van de grond, voegt voedingsstoffen toe en stimuleert het bodemleven. Maak je zelf compost? Geweldig! Zo niet, dan is goede tuincompost zonder turf van Pokon of Intratuin huismerk heel geschikt. Verdeel een laag van vijf tot tien centimeter over je bakken of borders en laat de regen en het bodemleven de rest doen.
Leuk voor kinderen: maak samen een wormenbak. Een eenvoudige bak (niet luchtdicht) met aarde, wat vochtig karton en keukenafval is genoeg om wormen te houden. Kinderen zijn dol op wormen en leren zo spelenderwijs over het belang van een gezonde bodem. Een heerlijke DIY voor een regenachtige najaarsdag!
Zaden uitzoeken, kies bewust
De zaadcatalogi verschijnen in het najaar en dat is een van mijn allerliefste momenten van het jaar. Echt, ik word er zo blij van! Maar voor je enthousiast een heel assortiment bestelt, een paar belangrijke tips.
Kies groenten die je gezin écht lekker vindt en ook echt eet. Klinkt logisch, maar toch gaat het hier vaak mis. Een moestuin vol courgettes klinkt geweldig totdat je elke dag courgette eet en je buren er ook al genoeg van hebben. Wees eerlijk over wat er bij jullie thuis op tafel komt en start daarmee.
Kies daarnaast zoveel mogelijk voor biologische zaden. Biologische zaden zijn niet behandeld met pesticiden en zijn afkomstig van planten die op een natuurlijke manier zijn geteeld. Ze zijn beter voor het bodemleven, voor de biodiversiteit en voor jou. Ik bestel zelf altijd bij De Bolster, een Nederlandse zaadfirma die zich volledig heeft gespecialiseerd in biologische en biodynamische zaden. Hun assortiment is enorm en de kwaliteit is heerlijk goed.
Let ook op of je kiest voor vaste rassen in plaats van F1-hybriden. Van vaste rassen kun je zelf zaad bewaren voor het volgende jaar. Van F1-hybriden niet, of in elk geval niet met hetzelfde resultaat. Vaste rassen zijn ook vaak smaakvoller en hebben een rijkere geschiedenis.
Leuk voor kinderen: laat je kind meehelpen met het uitzoeken van de zaden. Blader samen door de catalogus of website en laat hem of haar drie groenten kiezen die ze zelf willen verbouwen. Die keuze maakt ze eigenaar van een deel van de moestuin, en dat is zo waardevol!
Kleinfruit, weinig werk en zoveel oogst
Als er één ding is dat ik iedereen aanraad toe te voegen aan de tuin, dan is het kleinfruit. Aardbeien, frambozen, bramen, kruisbessen, rode bessen, blauwe bessen, gojibessen, ze vragen weinig onderhoud, komen jaar na jaar terug en geven na een paar jaar een werkelijk fantastische oogst.
Het najaar is het ideale moment om kleinfruit te planten. De grond is nog warm genoeg voor een goede beworteling en de planten hebben de hele winter de tijd om zich te vestigen. In het voorjaar starten ze dan meteen sterk.
Een paar tips: frambozen en bramen groeien hard en hebben wat ruimte en steun nodig. Aardbeien doen het heerlijk goed in bakken en potten. Blauwe bessen houden van zure grond, voeg veenmos toe aan de grond of gebruik speciale bosbessenpotgrond. Rode bessen en kruisbessen zijn ontzettend makkelijk en productief, echt een aanrader voor beginners!
Het mooiste van kleinfruit is dat de oogst bijna vanzelf gaat. Geen zaaien, geen verspenen, gewoon plukken. En dat is iets waar kinderen heel goed in zijn, en waar ze enorm van genieten.
Leuk voor kinderen: plant samen een aardbeienpot. Aardbeien zijn de absolute favoriet van bijna elk kind en de oogst is snel zichtbaar. Laat je kind de pot verzorgen, water geven en de eerste aardbeien plukken. Er gaat echt niets boven de trots van een kind dat zijn eigen aardbeien heeft geoogst!
Alvast vooruitkijken, tuinbonen in januari
We gaan in de moestuin pas echt weer zaaien in januari, maar het is goed om daar nu al aan te denken. De eerste zaaier van het jaar is de tuinboon, en die is perfect om samen met kinderen te doen.
Tuinbonen zijn groot, makkelijk te hanteren en kiemen snel en betrouwbaar. Ze gaan in januari al in de koude kas of buiten onder een tunnel, of je start ze binnen op een lichte vensterbank. Ze zijn robuust, groeien snel omhoog en geven een mooie, zichtbare oogst. Kinderen zien direct resultaat en dat houdt de motivatie hoog, wat zo belangrijk is!
Zorg dus dat je tuinbonenzaden in je najaarsbestelling meeneemt. Kies voor een biologisch ras, De Bolster heeft een mooi aanbod, en bewaar de zaden droog en koel tot januari.
Tot slot
Het najaar in de moestuin is geen einde, het is een heerlijk begin. Wie nu de tijd neemt om te plannen, de grond voor te bereiden en de zaden uit te zoeken, start het nieuwe groeiseizoen met een enorme voorsprong. En wie dat samen met kinderen doet, geeft ze iets mee dat veel verder gaat dan een oogst alleen: geduld, verantwoordelijkheid, verwondering en de voldoening van iets laten groeien met je eigen handen. Dat vind ik nou het allermooiste aan moestuinieren.
Heb je vragen over het voorbereiden van jouw moestuin, of wil je hulp bij het maken van een moestuinplan? Neem gerust contact op. Ik help je er ontzettend graag bij!
